Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz'deki ticari taşımacılığa etkileri ağırlaşırken, Türk şirketleriyle bağlantılı gemilere yönelik saldırılar bölgedeki güvenlik endişelerini artırıyor. Fransız gazetesi Le Monde'un aktardığı bilgilere göre, ekim ayının ilk yarısında sekiz gün içinde dört ticari gemi insansız hava araçlarının hedefi oldu. Saldırılarda üç gemi battı, en az 12 kişi hayatını kaybetti ve 11 kişi kayboldu.

Yaşananlar, Türkiye'nin hem Rusya hem de Ukrayna ile ilişkilerini sürdürme çabalarının yanı sıra Karadeniz'deki ticaret yolları ve enerji altyapısının güvenliğini de gündeme getirdi.

SEKİZ GÜNDE DÖRT GEMİ HEDEF ALINDI

Saldırıların dikkat çeken örneklerinden biri, İstanbul merkezli Sarfo Denizcilik tarafından işletilen Azov-Concord adlı gemi oldu. 12 Ekim'i 13 Ekim'e bağlayan gece saldırıya uğrayan geminin battığı, mürettebattan yalnızca beş kişinin kurtarıldığı bildirildi.

Bundan yaklaşık bir hafta önce, 5 Ekim'de Türk şirketine ait Royad-Mammadov adlı gemi de saldırıya uğrayarak battı. Saint Kitts ve Nevis bayrağı taşıyan gemi, Ukrayna'nın İzmail Limanı'ndan İtalya'ya mısır taşıyordu.

Ticari gemilerin hedef alınması, savaşın askeri unsurların ötesine geçerek uluslararası taşımacılığı ve gıda ticaretini de tehdit ettiğini ortaya koydu.

UKRAYNA VE AVRUPA ÜLKELERİNDEN TEPKİ

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 6 Ekim'de Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde iki Türk gemisinin hedef alınmasının ardından saldırılardan Rusya'yı sorumlu tuttu.

Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev de saldırıların büyük olasılıkla Moskova tarafından gerçekleştirildiğini söyledi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ticari gemilere yönelik saldırıların sorumlularının hesap vermesi gerektiğini belirtirken, Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan sivil deniz taşımacılığının hedef alınmasını kabul edilemez olarak nitelendirdi ve saldırıların sona ermesi çağrısı yaptı.

Böylece Karadeniz'deki güvenlik sorunu, Türkiye ve Ukrayna'nın yanı sıra bölgedeki diğer kıyıdaş ülkeleri ve Avrupa Birliği'ni de yakından ilgilendiren bir mesele haline geldi.

ANKARA'DAN İTİDAL VE DİPLOMASİ MESAJI

Türkiye, saldırıların ardından Rusya'yı doğrudan hedef alan açıklamalardan kaçınarak diplomatik dengeyi korumaya çalıştı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya ve Ukrayna'nın kış ayları öncesinde askeri avantaj elde etmek amacıyla Karadeniz'deki operasyonlarını yoğunlaştırdığını belirtti.

Fidan, saldırılardan doğrudan Rusya'yı sorumlu tutmazken Karadeniz'in yeni bir savaş cephesine dönüşmemesi gerektiğini vurguladı. Hem Moskova'ya hem de Kiev'e itidal çağrısı yapan Fidan, sorunların diplomatik yollarla çözülmesi gerektiği mesajını verdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde Karadeniz'de seyrüsefer güvenliğinin sağlanmasının önemine dikkat çekti. Görüşmeye ilişkin resmi açıklamada, Türk şirketleriyle bağlantılı gemilere yönelik saldırılar ve can kayıplarına doğrudan değinilmedi.

Türkiye, savaşın Karadeniz'e yayılmasını önlemeyi öncelikleri arasında tutuyor. Ankara, daha önce Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında aldığı kararlarla bölgedeki askeri gerilimi sınırlamaya çalışmıştı. 2023 yılında Ukrayna'ya gönderilmek istenen iki İngiliz mayın avlama gemisinin Türk Boğazları'ndan geçişine izin verilmemesi de bu çerçevede değerlendirilmişti.

SALDIRILAR ENERJİ GÜVENLİĞİNİ DE GÜNDEME GETİRDİ

Karadeniz'deki riskler Türkiye açısından yalnızca ticari gemilerin güvenliğiyle sınırlı değil. Rus doğal gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyan TürkAkım ile Türkiye'nin Rusya'dan doğal gaz ithalatında kullandığı Mavi Akım boru hatları Karadeniz'in altından geçiyor.

Bu nedenle bölgedeki askeri hareketliliğin artması, enerji altyapısının korunması ve arzın kesintisiz sürdürülmesi açısından da risk oluşturuyor.

Türkiye, Batı'nın Rusya'ya yönelik yaptırımlarına doğrudan katılmasa da uluslararası finans ve ticaret sistemindeki kısıtlamalardan etkileniyor. ABD'nin ikincil yaptırımlarından kaçınmak ve Avrupa pazarına erişimini korumak isteyen bazı Türk bankaları, rafineriler ve ithalatçılar, Rusya ile işlemlerinde daha temkinli davranıyor.

RUSYA'DAN İTHALATTA YÜZDE 40 DÜŞÜŞ

Le Monde'un aktardığı verilere göre, Türkiye'nin Rusya'dan ithalatı ağustos ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 40 geriledi. Bu düşüşün ardından Rusya, Türkiye'nin en büyük ikinci tedarikçisi konumundan Çin ve Almanya'nın ardından üçüncü sıraya indi.

İthalattaki gerilemenin doğal gaz, tahıl, kömür ve metal gibi hammadde kalemlerinde yoğunlaştığı belirtildi. Ukrayna'nın Rusya'nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyılarındaki limanlarına yönelik insansız hava aracı saldırıları da iki ülke arasındaki ticaret akışını etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

Bölgedeki askeri hareketlilik, liman faaliyetlerinden yük taşımacılığına kadar pek çok alanda belirsizliği artırıyor.

TÜRKİYE-RUSYA İLİŞKİLERİNDE HASSAS DENGE

Karadeniz'deki saldırılar, Türkiye ile Rusya arasındaki ilişkilerin ticaret, enerji ve güvenlik başlıklarında ne kadar hassas bir dengeye dayandığını bir kez daha ortaya koydu.

Türkiye, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklerken Rusya ile enerji, ticaret ve diplomasi ilişkilerini de sürdürüyor. Ankara'nın öncelikleri arasında çatışmaların daha geniş bir bölgesel krize dönüşmesini önlemek, deniz taşımacılığının güvenliğini korumak ve enerji akışının devamlılığını sağlamak bulunuyor.

Moskova ve Kiev ile diplomatik temaslarını sürdüren Türkiye, ilişkileri koparmak yerine rekabet ve iş birliğini birlikte yürütmeye çalışıyor. Ancak Türk armatörlerle bağlantılı gemilere yönelik saldırılar, bu denge politikasını giderek daha zorlu hale getiriyor.