Antalya’nın Akseki ilçesinde sonbaharla birlikte başlayan andız kozalağı mesaisi, zahmetli bir üretim sürecinin ardından pekmeze dönüşüyor. Toros Dağları’nın engebeli arazilerinden toplanan kozalaklar, kimi zaman makinelerle kimi zaman da çekiç ve keserle kırılıyor. Suda bekletilen kozalaklardan elde edilen sıvı, uzun süre kaynatılarak pekmez kıvamına getiriliyor.

KOZALAKLAR TEK TEK TOPLANIYOR

Akseki’de andız pekmezi üretimi, kozalakların ormanlık alanlardan toplanmasıyla başlıyor. Çuvallara doldurularak evlere taşınan kozalaklar, üretimin ilk aşamasında parçalanıyor. Ardından suya yatırılan kozalaklar, birkaç gün süren hazırlık işlemlerinden geçiriliyor.

Alaçeşme Mahallesi’nde yaşayan Abdullah Uğur, geleneksel üretim yöntemini anlatarak kozalakları önce iki gün suda beklettiklerini, ardından süzüp durulması için bir gün dinlendirdiklerini belirtti. Son aşamada ise elde edilen sıvı kazanda kaynatılıyor.

5 KİLO KOZALAKTAN 1 KİLO PEKMEZ ELDE EDİLİYOR

Andız pekmezi yapımında en dikkat çekici aşamalardan birini uzun süreli kaynatma işlemi oluşturuyor. Yaklaşık bir haftaya yayılan üretim sürecinde sıvı, büyük kazanlarda yaklaşık 18 saat kaynatılıyor. Kıvam alan pekmez soğutulduktan sonra paketleniyor.

Üreticilerin verdiği bilgiye göre yaklaşık 5 kilogram andız kozalağından 1 kilogram pekmez elde ediliyor. Bu oran, ürünün hazırlanmasında kullanılan ham madde miktarını ve üretimin zahmetini ortaya koyuyor.

GELENEKSEL ÜRETİM YÖRE HALKINA GELİR SAĞLIYOR

Toros Dağları’nda yetişen andız ağaçlarının kozalakları, yörede yalnızca ev tüketimi için değil, gelir elde etmek amacıyla da değerlendiriliyor. Bazı vatandaşlar topladıkları kozalaklardan kendi pekmezlerini üretirken bazıları da kozalaklarını üreticilere satarak kazanç sağlıyor.

Andız pekmezinin kilogramı Akseki’de 500 liradan satışa sunuluyor. Böylece sonbaharda başlayan toplama çalışmaları, geleneksel üretim yöntemlerinin sürdürülmesinin yanı sıra bölgedeki ailelerin bütçesine de katkıda bulunuyor.

ANDIZ PEKMEZİ KIŞ AYLARINDA TÜKETİLİYOR

Toroslar’da doğal olarak yetişen iğne yapraklı andız ağacının kozalakları, yöre halkının geleneksel ürün kültüründe önemli bir yere sahip. Andız pekmezi özellikle kış aylarında tüketiliyor. Yörede astım, bronşit ve öksürük gibi rahatsızlıklara iyi geldiğine inanılıyor; ancak bu tür sağlık etkileri bilimsel olarak kanıtlanmış kabul edilmemeli.

Akseki’de sürdürülen andız pekmezi üretimi, mevsimlik toplama faaliyetlerini geleneksel el emeğiyle birleştiriyor. Üretimin geleceği ise yöresel bilgi birikiminin korunmasına ve bu zahmetli sürecin ekonomik açıdan sürdürülebilmesine bağlı.