Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump'ın Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki ikili görüşmesi, iki ülke ilişkilerinde kritik bir eşiği beraberinde getirdi.
Görüşmenin ardından gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, S-400 alımı sonrası yürürlüğe giren CAATSA yaptırımlarını kaldıracaklarını ilan etti.
S-400 KRİZİ VE 231. MADDENİN ETKİLERİ
ABD Kongresi tarafından 2 Ağustos 2017'de yasalaşan Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası (CAATSA), Rusya savunma sektörüyle iş birliği yapan ülkelere kısıtlamalar getiriyor. Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması gerekçesiyle Aralık 2020'de bu yasanın 231. maddesi kapsamında yaptırım listesine dahil edilmişti.
SAVUNMA SANAYİİ BAŞKANLIĞI HEDEF ALINMIŞTI
Yaptırımlar doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve dönemin başkanı İsmail Demir dahil dört üst düzey bürokrat listeye eklenmişti. Kararla birlikte SSB'nin ABD'den askeri ekipman ve teknoloji ihracat lisansı alması engellenirken, uluslararası finans kuruluşlarından kredi temin etmesinin de önüne geçilmişti.
F-35 PROGRAMI VE 12 MADDELİK REÇETE
Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programından resmi olarak çıkarılmasına neden olan süreçte, yasanın 235. maddesinde yer alan 12 yaptırım seçeneğinden 5'i yürürlüğe konulmuştu. Trump'ın Ankara'daki açıklamasıyla birlikte, bu yaptırımların kaldırılmasına yönelik hukuki sürecin ABD Kongresi ile nasıl yürütüleceği diplomatik çevrelerde yakından izleniyor.
CAATSA YAPTIRIMLARI NEDİR?
2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe giren ABD’nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası (CAATSA), ABD’nin ulusal güvenliğine tehdit olarak nitelendirdiği İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye karşı yaptırımlar öngörüyor.
ABD, CAATSA kapsamında ilk dolaylı yaptırımını Eylül 2018 tarihinde Çin Merkezi Askeri Komisyonu’nun Cihaz Geliştirme Departmanı’na karşı uyguladı.
Yasanın 231. maddesinde, “Rusya Federasyonu’nun savunma ya da istihbarat sektörleri ile ya da bunlar adına çalışan kişi ve kurumlar ile önemli düzeyde alışverişte bulunan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını” öngörülüyor.
Türkiye’ye de Rusya’dan alınan S-400 savunma sistemi nedeniyle yaptırım uygulanmasının gerekçesi bu madde.
Yaptırımların 235. maddesi gereğince, ABD başkanının ilgili kişi ve kuruluşlara getireceği yaptırımlar 12 maddede sıralanıyor.
Başkan, 12 yaptırım kaleminden en az beşini seçmek durumunda.
Yasada belirtilen 12 madde şöyle:
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlarla ihracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesi
-
Mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesi
-
ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmemesi
-
Uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi
-
Mali kurumlara ABD Merkez Bankası ile doğrudan alışveriş yapma izni verilmemesi
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlarla ihale ya da sözleşme yapılmaması
-
Döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması
-
Mali kurumlar ve bankalar arasında ödeme ya da kredi transferlerinin yasaklanması
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumların ABD topraklarında gayrimenkul sahibi olmasının yasaklanması
-
ABD kişi ve kurumlarının yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlardan sermaye ya da borç alışverişinin yasaklanması
-
Yaptırım kapsamına alınan kişilere ABD’ye giriş yasağı
-
Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlara benzer işlevi olan üst düzey görevlilere de yaptırım uygulanması
KİME YAPTIRIM UYGULANMIŞTI?
CAATSA yaptırımları kapsamında şu kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmıştı:
-
SSB,
-
SSB Başkanı İsmail Demir,
-
SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit,
-
Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu
-
SSB Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz
-
Yaptırım kapsamında SSB’nin ABD’den ekipman ve teknoloji ihracat lisansı alması ve uluslararası finans kuruluşlarının kredilerinden faydalanması engellenmiş; ABD’ye giriş yasağı getirilmişti.
