Amerikan kahvecisi Starbucks’ın CEO’su “9 dolara kahve olur mu, olur. Çünkü biz sadece kahve değil deneyim satıyoruz” demiş. Sosyal medya kullanıcıları adamı topa tutuyorlar, “başlatma deneyimine, maliyeti 10 sent olan kahveden söz ediyorsun” diyorlar.
Amerikalıların kavgasını onlara bırakıp kendimize bakalım…
Bizde bir bardak kahveyi 170 - 250 lira arasında içebilirsiniz. Maliyeti? En çok 5 lira. %500 karla satsa fiyatın 25 lira olması lazım. Ama neden %4 bin, %5 bin ile satmasın…. Çünkü deneyim!!
Peki neymiş acaba o “eşsiz deneyim”? Mesela, “bir sandalyede oturup masaya kahve bardağını koymak” veya “alttan yel eserken üstte yanan Ufo’ların altında tavuk kızartma olmak! Abartmıyorum, deneyim diye pazarladıkları şey bu paçozluktan başka bir şey değil.
Ama yollarını tutturmuşlar bir kere. Her nasılsa, fiyatı 300, 500 bile yapsalar müşterileri hazır. Çoğunlukla da gençler; enformel çalışanlar ve beyaz yakalılar.
Çalışanların ortalama aylık gelirinin 40 bin liranın altında kaldığı bir ülkede böyle bir tablo gerçekten absürt! Günde bir kahve içseniz her ay gelirinizin %25’ini kahveciye bıraktınız demektir. Kira öder gibi kahve parası ödemek akıl alır gibi değil.
Olmaz olur mu, eskiden de gençlerin takıldığı yerler vardı. Ben kendi bildiklerimi diyeyim….
Beşiktaş’ta Hakan Pastanesi, Kamburun Bahçesi, Barbaros….
Sultanahmet’te Derviş, Türk Ocağı. Beyazıt’ta Çorlulu Ali Paşa Medresesi, Caferağa Medresesi….
Kadıköy’de Ertay Kafe, Marmara Kafe, Hürrem, Akdeniz…
Bu kadar farklı kahve çeşitleri yoktu şüphesiz. Ama böylesine korkunç fiyatlar da yoktu… İnsan içine çıkmanın, bir arkadaşı görmenin, iki çift laf etmenin bedeli bu kadar yüksek değildi.
Bugün Türkiye, yeme içme konusunda sadece kendi geçmişine göre değil, tüm Avrupa ülkelerine göre de daha pahalı. Kahve bir örnek, başka ürünlerde de pek farklı değiliz. İstanbul fiyatları Paris’ten Berlin’den bile yüksek.
Ve bunun bir çaresi yok. Çünkü sebebi maliyetler veya enflasyon değil, dümdüz “ahlaksızlık”.
Amerikan Starbucks, İsrail desteği yüzünden boykot altında. Millet yerli markalara yöneliyor. Yerli markalar ne yapıyor dersiniz? Fırsatı ganimete çevirip Amerikan kahvecisinin iki katı fiyat çekiyorlar! “Nasıl olsa millet siyonistlerden kaçıyor, fırsat bu fırsat soyabildiğimiz kadar soyalım” diyorlar. Bundan daha ala siyonizm var mı acaba?
Şimdi norm haline gelmiş bu “ahlaksızlığı” ucundan çekip ticaretin her alanına uygulayabilirsiniz. Bu her sektör için böyle. Ama başından beri anlattığım gibi, özellikle yeme içme ve turizm sektörleri için durum bu.
Maalesef kural kaide ile düzelebilecek bir şeyden söz etmiyoruz. Çünkü “ahlaksızlık” dediğimiz zaten doğası itibarı ile kural tanımamayı gerektiriyor. Ticaret Bakanlığı istediği kadar denetleme yapsın. Belki sorumluları yakalamayı başarırlar ama ahlaksızlığın kökünü kazıyamazlar.
Çünkü toplumdaki ahlaki değişim en azından üç kuşak gerektirir. Ve biz daha üçüncüsüne bile geçemedik.
“Peki, şimdi ne yapalım?” diyecek olursanız… Balkonlu veya önü açık evler tutmaya bakın. Kahvenizi kendiniz yapın. Dostlarınızla birbirinize misafirliğe gidin. Telefonların hayatınızı işgal etmesine izin vermeyin. Hiç değilse şimdilik…
