Türkiye’nin dijital egemenlik yolculuğunda yeni ve stratejik bir sayfa açıldı. Kamu kurumlarının bilişim ve bulut altyapısını tek çatı altında toplamayı amaçlayan Türksat Gölbaşı Veri Merkezi’nin temeli, 22 Temmuz’da Ankara’da atıldı. Yapım çalışmalarının yaklaşık 1,5 yılda tamamlanması ve tesisin ilk fazının 2028 yılının başında hizmete alınması planlanıyor. Toplam 35 bin 300 metrekarelik alanda kurulacak merkez; 6 sistem salonu, 20’şer kabin kapasiteli iki yüksek performans odası, 6 bin 300 metrekarelik “beyaz alan” ve 200 kişilik çalışma bölümüne sahip olacak. Tesisin 33 MVA kurulu güç kapasitesiyle Türksat’ın mevcut veri merkezi kapasitesini ilk aşamada üç katına, ikinci aşamada ise sekiz katın üzerine çıkarması hedefleniyor.
Bu ölçekteki bir yatırım yalnızca yeni sunucuların yerleştirileceği büyük bir bina anlamına gelmiyor. Türksat Gölbaşı Veri Merkezi; e-Devlet Kapısı başta olmak üzere kamu kurumlarının kritik verilerinin Türkiye sınırları içerisinde tutulacağı, bulut hizmetlerinin yerli yazılımlarla sunulacağı ve olağanüstü koşullarda dahi hizmet sürekliliğinin sağlanacağı stratejik bir altyapı olarak tasarlanıyor.
Başka bir ifadeyle Türkiye, sadece veriyi depolayacağı değil, verinin egemenliğini, güvenliğini ve ekonomik değerini yöneteceği yeni bir dijital kale inşa ediyor.
Veri merkezleri geçmişte çoğunlukla bilişim sektörünün konusu olarak değerlendirilirken bugün enerji politikalarının da merkezine yerleşmiş durumda. Yapay zekâ uygulamaları, büyük veri analitiği, bulut bilişim, video içerikleri, çevrim içi hizmetler ve dijital kamu uygulamalarındaki büyüme, veri merkezlerinin elektrik talebini hızla artırıyor. Türkiye’deki veri merkezlerinin 2023 yılı toplam kurulu kapasitesi yaklaşık 250 MW seviyesindeydi. Mevcut yatırımlar ve dijitalleşme eğilimleri dikkate alındığında, önümüzdeki beş yıllık süreçte kapasitenin en az 500 MW’a, daha güçlü bir büyüme senaryosunda ise 750 MW seviyesine ulaşabileceği öngörülmektedir. Türkiye’nin 2035 yılı elektrik tüketiminin Ulusal Enerji Planı çerçevesinde ise yaklaşık 510,5 TWh seviyesine ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu doğrultuda yapılan hesaplamalara göre veri merkezlerinin tüketimi yaklaşık 5,18 TWh düzeyine çıktığında, bu tesislerin toplam elektrik talebi içerisindeki payı yüzde 1’i aşabilecek. Yüzde 1 ilk bakışta düşük görünebilir. Ancak veri merkezleri sıradan tüketiciler değildir. Elektriği günün yalnızca belirli saatlerinde değil, 24 saat boyunca, kesintisiz ve yüksek kalite gereksinimiyle tüketirler. Bu nedenle şebeke üzerindeki etkileri sadece tüketilen toplam enerji miktarıyla değil; güç kalitesi, yedeklilik, iletim kapasitesi ve bölgesel yük yoğunluğu üzerinden değerlendirilmelidir.
Türksat Gölbaşı Veri Merkezi’nin 33 MVA’lık kurulu güç kapasitesi, projenin enerji boyutunun büyüklüğünü açıkça ortaya koyuyor. Tesiste yalnızca sunucular ve veri depolama sistemleri elektrik tüketmeyecek. Soğutma sistemleri, kesintisiz güç kaynakları, dağıtım ekipmanları, güvenlik altyapısı, nem kontrolü ve yedek güç sistemleri de toplam tüketimin önemli bölümünü oluşturacak.
Bir veri merkezinde toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 47’si doğrudan bilgi teknolojileri ekipmanlarından kaynaklanıyor. Soğutucular yüzde 23, CRAC ve CRAH olarak adlandırılan hassas iklimlendirme sistemleri ise yüzde 15 civarında pay alıyor. Böylece soğutma grubunun toplam tüketimdeki payı yaklaşık yüzde 38’e ulaşıyor. Bu tablo veri merkezlerinin geleceğinde en kritik konulardan birinin yalnızca daha verimli sunucular değil, daha verimli soğutma yöntemleri olacağını gösteriyor.
Türksat tesisinin LEED Gold enerji verimliliği kriterlerine, Uptime Institute Tier III ve EN 50600 standartlarına uygun biçimde kurulması planlanıyor. Böylece yüksek erişilebilirlik, çevresel sürdürülebilirlik ve kesintisiz çalışma hedeflerinin birlikte sağlanması amaçlanıyor.
Türksat Gölbaşı Veri Merkezi’nin en önemli katkılarından biri de kamu kurumlarının ayrı ayrı donanım ve veri merkezi yatırımı yapmasının önüne geçme potansiyelidir. Her kurumun kendi veri merkezini kurması; ayrı UPS sistemleri, jeneratörler, soğutma sistemleri, güvenlik altyapıları ve teknik ekipler oluşturması anlamına geliyor. Bu durum kamuda mükerrer yatırımlara, düşük kapasite kullanımına ve yüksek işletme maliyetlerine neden olabiliyor.
Türksat’ın ortak veri merkezi ve kamu bulutu modeli sayesinde donanımlar daha yüksek kapasiteyle kullanılabilir, enerji tüketimi merkezi biçimde izlenebilir ve güvenlik standartları ortaklaştırılabilir. Türksat Yönetim Kurulu Başkanı Mücahit Arman da yeni merkezin mükerrer donanım yatırımlarını ve yüksek işletme maliyetlerini azaltarak kamu kaynaklarının etkin kullanılmasına katkı sağlayacağını belirtiyor.
Verinin Türkiye’de tutulması dijital egemenlik açısından son derece değerlidir. Ancak veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının dışa bağımlı enerji kaynaklarıyla karşılanması, dijital bağımsızlığın enerji tarafında yeni bir kırılganlık oluşturabilir.
Bu nedenle Türksat Gölbaşı Veri Merkezi gibi büyük projelerin yenilenebilir enerji yatırımlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Güneş ve rüzgâr santralleri, enerji depolama sistemleri ve uzun vadeli yeşil enerji tedarik anlaşmaları bu merkezlerin karbon ayak izini azaltabilir. Veri merkezlerinin enerji ihtiyacının en az yüzde 50’sinin yenilenebilir kaynaklardan karşılanması, batarya ve hidrojen depolama sistemleriyle şebeke yükünün dengelenmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Ayrıca soğutma sistemlerinden çıkan atık ısının şehir ısıtması, seracılık, tarım ve endüstriyel tesislerde değerlendirilmesi mümkün olabilir.
Gölbaşı Veri Merkezi’nin önemi yalnızca kamu kurumlarıyla sınırlı değil. Türkiye; Avrupa, Asya, Orta Doğu, Kafkasya ve Türk Cumhuriyetleri arasında stratejik bir bağlantı noktasında bulunuyor. Güçlü fiber hatları, uluslararası bağlantılar, güvenli enerji altyapısı ve uygun mevzuat bir araya getirilebilirse Türkiye, çevre ülkelerin verilerinin barındırıldığı bölgesel bir veri merkezi üssüne dönüşebilir. Türksat da yeni merkezin komşu ülkeler ile Türk Cumhuriyetlerine güvenli veri barındırma hizmetleri sunabilecek bir kapasite oluşturmasını hedefliyor.
