Türkiye ekonomisi geçtiğimiz yıl %3,7 büyüdü.
Büyüme bizim vazgeçilmezimiz. Öyle ki enflasyonu düşürme hedefine kilitlendiğimiz bu dönemde bile —potansiyelimizin altında kalsak da— hâlâ büyüyoruz.
Büyümek zorundayız; çünkü çarkların dönmesi, ekonomik aktivitenin canlı kalması lâzım.
Biz Türkiye ekonomisini değerlendirirken çoğunlukla gözümüzü Ankara’ya, yani merkezi hükümetin icraatlarına dikiyor, başkentteki 'siyasi trafiği' konuşuyoruz.
Oysa şehirlerimizdeki trafik sorunu başta olmak üzere, altyapı ihtiyaçlarını ve belediyelerin ekonomideki rolünü bazen unutuyoruz.
Son dönemde Ankara ve İzmir belediyelerinde yaşanan siyasi hareketliliği, belediye başkanlarının parti tercihlerini doğal olarak siyaset penceresinden okuyoruz.
Ama kabul edelim: Türkiye’nin artık vakit kaybetmeden, hızlı bir ekonomik toparlanmaya ihtiyacı var.
İşte bu yüzden, özellikle büyükşehir belediyelerindeki hareketliliği ve Sayın Cumhurbaşkanı ile kurulan temasları bir de ekonomi gözlüğüyle okumak gerekiyor.
Bugün; İstanbul, Ankara ve İzmir, Türkiye ekonomisinin %45’ini sırtlıyor. Başka bir deyişle, bu ülkede üretilen her 100 liralık katma değerin yaklaşık 45 lirası bu üç şehirde doğuyor.
Dolayısıyla bu şehirlerde bir ulaşım hattının, bir altyapı yatırımının, ya da bir ruhsat sürecinin yavaşlaması; sadece o belediyenin hizmet kalitesini düşürmekle kalmıyor, doğrudan Türkiye ekonomisinin bütününe fren yaptırıyor.
İşte tam da bu bakış açısıyla; son iki yılın Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporlarını ve TÜİK verilerini detaylıca inceledim.
Türkiye’deki belediyelerin 2024 yılındaki toplam harcaması olan yaklaşık 1,3 trilyon liranın %24,4’ü, yani 313 milyar lirası yatırımlara ayrılmış.
2025’e geldiğimizde toplam harcama %35 artarak 1,7 trilyon liraya çıkmış.
Sadece %6’lık bir artışla 331 milyar lirada kalmış.
Yani yatırımın bütçedeki payı bir yılda %24,4’ten %19,1’e gerilemiş.
Enflasyonu da hesaba katarsak, belediyelerin reel yatırım kapasitesindeki erime çok belirgin hale geliyor.
2018’de belediyeler bütçelerinin %36,1’ini yatırıma ayırıyordu.
Sonraki yıllarda sınırlı toparlanmalar oldu ama yatırımlar hiçbir zaman 2019 öncesi seviyelere ulaşamadı.
Kısacası, 2019 öncesinde her 100 liralık harcamanın 36 lirası yatırıma giderken, bugün yatırıma sadece 19 lira gidiyor.
Bu tabloda elbette makro ekonomik şartlar etkili.
Ancak 2019’dan sonra büyükşehirlerde değişen yönetim anlayışının yatırım önceliklerini zayıflattığına dair tablo da göz ardı edilemez.
Türkiye, enflasyonla mücadelede önemli bir eşiği geçiyor.
Yıllık enflasyon, 57 ay sonra ilk defa %30’un altına indi.
Şimdi asıl mesele enflasyonu yeniden azdırmadan büyümeyi, üretimi ve yatırımı hızlandırmak.
Orta Vadeli Program’da 2027 için %4,2 büyüme hedefleniyor.
Başta İstanbul, Ankara ve İzmir olmak üzere büyükşehirlerde yapılacak belediye yatırımları büyümeye aktif katkı sunmalı.
Yoksa bu büyüme sadece para ve maliye politikalarıyla gelmez.
Yukarıda bazı rakamlar verdim; 2024 yılında belediyelerin yatırım payının %24 olduğunu, 2025’te %19’a düştüğünü söyledim.
Oysa 2025 bütçesinde 331 milyar lira olan yatırım harcamasını bir önceki yıl seviyesinde, yani %24’te tutabilmiş olsaydık, o zaman yatırım bütçesi yaklaşık 423 milyar lira olacaktı.
Yani mahalli idareler 92 milyar lira daha fazla yatırım yapmış olacaktı.
Bu kaynak; İstanbul’da kentsel dönüşüm ve raylı sistem, Ankara’da trafik ve metro, İzmir’de su, ulaşım ve altyapı yatırımlarına gidecekti.
Bu suretle binlerce mühendisin, işçinin ve esnafın daha fazla iş yapması mümkün olacaktı.
Biliyorsunuz, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’la görüştü ve gelişen süreçte partisinden istifa etti.
Geçtiğimiz hafta Sayın Cumhurbaşkanıyla bir araya gelen İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay da AK Parti’ye katıldı.
Hiç şüphesiz, bu fotoğrafın ana çerçevesi siyasettir.
Kamuoyunun bu trafiği haklı olarak siyaset penceresinden okuması son derece doğal.
Fakat bugün Türkiye’nin asıl ihtiyaç duyduğu şey; bu siyasi hareketliliğin, şehirlerimizde bekleyen yatırımların önünü açmasıdır.
Bakınız, belediyecilik hizmet demektir. Bir yandan israfı önlerken diğer yandan yatırım kaynağını büyütme işidir.
Şehirleri geleceğe taşıyacak yatırımları ertelemek mali disiplin değildir.
Aksine, uzun vadede ülkenin ekonomik kapasitesini kendi elimizle zayıflatmaktır.
Bu nedenle mali disiplinden taviz vermeden şehirleri yeniden üretimin, yatırımın ve ekonomik canlılığın merkezine yerleştirmemiz gerekiyor.
Bu da ancak mahallî idarelerin ekonomide daha aktif ve yapıcı bir rol üstlenmesiyle mümkün olabilir.
İsmail Vefa AK / Haber7
X: @Ismail_Vefa_AK
