İstanbul'da 14 Ekim'de başlayan şiddetli yağışların ardından meydana gelen sel ve su baskınları, kentin yağmur suyu altyapısı ile dere yataklarındaki yapılaşmayı yeniden tartışmaya açtı.

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi'nin (İSKİ) kendi çalışmaları ile Sayıştay'ın hazırladığı Taşkın Risk Yönetimi Raporu, İstanbul'daki riskli bölgelerin uzun süredir bilindiğini ortaya koyuyor.

İSKİ'nin 2053 İçme Suyu ve Kanalizasyon Master Planı kapsamında İstanbul genelinde 2 bin 772 dere için toplam 5 bin 247 kilometrelik dere envanteri oluşturuldu. Dereler ve yağmur suyu sistemlerinin birlikte modellendiği çalışmada taşkın tehlike ve risk haritaları da hazırlandı.

Çalışmanın sonucunda 102 alt havzada toplam 1.822 kilometrelik dere için uygulama yapılması önerildi.

İSKİ ayrıca 2 bin 190 kilometrelik mevcut kolektörü derelerle birlikte modelleyerek 410 kilometrelik kolektörde iyileştirme ihtiyacı belirledi.

SAYIŞTAY TAŞKIN ALANLARINDAKİ YAPILAŞMAYI İNCELEDİ

İstanbul'daki sorunun geçmişine ilişkin en dikkat çekici belgelerden biri ise Sayıştay'ın 2022 yılında yayımladığı "Taşkın Risk Yönetimi" raporu oldu.

Sayıştay, İSKİ'nin hazırladığı taşkın risk haritalarından hareketle İstanbul'daki 8 dere çevresindeki nazım imar planlarını mercek altına aldı.

İnceleme için İSKİ'nin coğrafi bilgi sistemi üzerinden taşkın sahalarında yoğun yapılaşmanın bulunduğu bölgeler seçildi.

Baltalimanı, Baruthane, Fener, Göksu, Haramidere, İslambey, İstavroz ve İstinye derelerinin çevresindeki imar planları incelendi.

76 PLANIN 55'İNDE TAŞKIN GÖRÜŞÜ YOK

Sayıştay'ın incelemesinde dikkat çeken bir başka sonuç daha ortaya çıktı.

Söz konusu sekiz derenin çevresinde incelenen toplam 76 imar planının 55'inde DSİ veya İSKİ'nin taşkın riskine ilişkin kurum görüşünün bulunmadığı belirlendi.

Kurum görüşü bulunmayan planların 24'ünün yürürlükte olduğu tespit edildi.

Böylece İstanbul'daki bazı taşkın alanlarında yapılaşma riski İSKİ'nin haritalarında bulunmasına rağmen, imar planlama süreçlerinde taşkın riskinin her durumda kurum görüşüyle güvence altına alınamadığı ortaya çıktı.

Bu tablo doğrudan yalnızca İSKİ'nin sorumluluğunda değil. İstanbul'daki imar planlama ve taşkın yönetimi süreçlerinde İBB, ilçe belediyeleri, İSKİ ve DSİ dahil olmak üzere farklı kurumların görev ve yetkileri bulunuyor.

Ancak Sayıştay'ın tespiti, İstanbul'da taşkın riskinin bilinmesi ile bu riskin şehir planlamasına aktarılması arasındaki kopukluğu gözler önüne seriyor.

RİSK BİLİNİYORDU

Son sel felaketinin ardından Sarıyer Ayazağa'da yaşananlar ise yıllardır tartışılan sorunu yeniden gündeme taşıdı.

İstanbul Valisi Davut Gül, bölgede İSKİ'nin dere ıslah projesinin önünde bulunan yapıların kaldırılacağını açıkladı.

Ayazağa'da dere yatağında bulunan toplam 19 dükkan, 2 konut, bir Kur'an kursu, stadyum ve tribünlerin yıkılması kararlaştırıldı.

Gül, yapıların dere yatağında bulunduğunu, bazı yapıların tapu ve ruhsatının olmadığını ve depreme dayanıklı olmadığını açıkladı.

Yıkımların tamamlanmasıyla İSKİ'nin bölgede planladığı dere ıslahının önündeki yapı engellerinin kaldırılması hedefleniyor.

1.700 METRELİK ISLAH İÇİN YAPILARIN KALKMASI BEKLENDİ

Ayazağa'daki tablo İstanbul'un taşkın yönetimindeki en kritik sorulardan birini beraberinde getirdi.

Vali Gül, dere yatağındaki yapıların yıkılmasıyla 1.700 metrelik dere ıslah çalışmasının önünde engel kalmayacağını açıkladı.

İSKİ'NİN KENDİ PLANI DA EKSİKLERİ GÖSTERİYOR

İSKİ'nin 2053 Master Planı'nda yer alan veriler, İstanbul'un yağmur suyu altyapısında yapılması gereken çalışmaların büyüklüğünü de ortaya koyuyor.

Kurumun çalışmasına göre; 102 alt havzada 1.822 kilometrelik derede uygulama yapılması, mevcut kolektörlerin 410 kilometresinde iyileştirme yapılması, 103 kilometre yeni kolektör oluşturulması, ekolojik çözümler içeren 522 sürdürülebilir kentsel drenaj sistemi yapısının kurulması önerildi.

İSKİ ayrıca İstanbul genelinde yağmur suyu hatları, vadi tabanları ve derelerin havzalarını belirleyerek taşkın tehlike ve risk haritalarını hazırladı.

Ortaya çıkan tablo, İstanbul'un taşkın riskinin kurumların bilgisi dışında gelişen yeni bir problem olmadığını gösteriyor.

İBB İSKİ'NİN 4 MİLYAR LİRALIK ALACAĞINI VERMEMİŞ

Taşkın yatırımlarının mali boyutunda da dikkat çekici bir Sayıştay tespiti bulunuyor.

Sayıştay'ın 2023 İSKİ denetiminde; yağmur sularının uzaklaştırılması, dere ıslahı ve Haliç çamur bertarafı kapsamında İSKİ tarafından İBB adına gerçekleştirilen işlerin bedellerinin tam olarak tahsil edilmediği belirlendi.

Rapora göre İSKİ'nin söz konusu işler nedeniyle İBB'den alacağı 31 Aralık 2023 itibarıyla 4 milyar 86 milyon 579 bin 189 liraya ulaştı.

Sayıştay, maliyetlerin tam ve zamanında tahsil edilememesinin İSKİ'nin kendi bütçe imkanları doğrultusunda yapacağı yatırım ve planlamalar ile mali tablolarını olumsuz etkilediğine dikkat çekti.