Dostumuz Erkan Aydın’ın hazırlayıp sunduğu ve Ülke Tv’de geçtiğimiz Cuma günü ilk bölümü yayınlanan “Türkistan’dan Anadolu’ya” programının çekimleri için Özbekistan’ın Semerkand ve Buhara şehirlerine iki günlük hızlı bir seyahat gerçekleştirdik.
Seyahatimizin bizim için en anlamlı bölümü Anadolu’yu mayalayan Horasan Erenleri’ni mayalayan uluları ziyaretlerimizdi.
Nasipse sizlere bir seri olarak o ziyaretleri aktaracağım.
HORASAN’I MAYALAYAN ŞEHİD SAHABE: KUSAM BİN ABBAS
Onların ilkinin ilki Şah-ı Zinde. Bugün size Horasan’ı mayalayan ilklerin ilki Şah-ı Zinde’yi ziyaretimizi anlatmak istiyorum.
Horasan’ın Müslümanlaşmasında çok büyük emeği olan Hazreti Peygamber’in (as) amcası Abbas’ın oğlu Kusam’ın bir diğer adı Şah-ı Zinde.
Kusam bin Abbas ki bu dünyada Efendimiz’e (as) en son dokunan, onu kabrine yerleştiren sahabe ve akrabası. Onun için derler ki, “Efendimiz’e huyca ve şeklen en çok benzeyen akrabasıdır.”
İşte o sahabe, 7’nci yüzyılda geldiği Horasan’ın Semarkend şehrinde Efrasiyap Tepesi’nde şehit düştü.
Öyle bir insandı ki Kusam, şehit düştükten sonra bile “Yaşayan Şah” olarak anıldı bugüne kadar. Adı hala Şah-ı Zinde..!
Halk arasında, şehre hala tasarruf eden, koruyan, garip gurabayı gözeten olarak anılıyor, biliniyor.
Şah-ı Zinde’nin yanına varmak öyle kolay olmuyor.
Efrasiyap Tepesi’nin tam orta yerindeki türbesine varmak için önce 40 basamaklı merdiveni çıktık. Sonra Uluğ Bey’in yaptırdığı Taç Kapı’dan girdik. Ardından uluların yattığı sağımızdaki ve solumuzdaki türbeleri selamlayarak geniş bir avludan geçip dar geçitten içeri girdik. Önce küçük selamlama odasındaki sedire çöktük. Kur'an-ı Kerim okuduk. Ardından hemen yanındaki mescitte kıyama durup, rüku yapıp, secdeye kapandık. Tahiyyattan sonra verdiğimiz selam ile ayağa fırlayıp Şah-ı Zinde’nin hücresinde ayak ucunda duaya durduk.
Kusam bin Abbas, Efendimiz’in (as) vefatından sonra onu yıkayan ve ahiret yolculuğu için hazırlayan birkaç isimden biri. Hazreti Ali Efendimiz ile birlikte kardeşi Fazıl’ın da olduğu birkaç sahabe ile Efendimiz’i kabrine indiren en son ona dokunan Kusam bin Abbas.
“Şehitlere ölüler demeyiniz. Onlar diridirler…” ayetinin tecellisini sayısız kez idrak etme şansına sahip oldum hamdolsun.
İşte şu anda, Kusam’ın huzurunda yine bir şehidin 14 asırdır hala tasarruf ettiğine şahitlik ediyorum, inanın.
Şöyle: Kusam bin Abbas, İslam’ı Horasan bölgesine yaymak için çıktığı seferlerden birinde burada Semerkand’da Evrasiyap Tepesi’nde şehit düşüyor. Şehit düşmeden önceki kahramanlığı ve halka olan müşfikliği hala konuşuluyor. Ve şehit olup da toprağa verildikten sonra da şehri hala koruduğuna inanılıyor.
Biz de dünya gözüyle gördük, gönlümüzle idrak ettik ki Kusam hala bu şehri bereketlendiriyor. Koruyor. Gözetiyor. Mayalamaya devam ediyor.
O ahirete göçtükten sonra, onunla aynı mekanda ahiret yolculuğuna çıkmak isteyen Semerkand’ın birçok ulusu, birçok büyük alimi, devlet adamı burada yatıyor. Emir Timur dönemindeyse neredeyse öldüğünde Şah-ı Zinde’ye yakın defnedilmek isteyen şehrin ileri gelenleri birbiriyle yarışıyor.
Etrafımız, her yanımız kabristan. Onlarca türbe var, Türkistan’ın o muazzam turkuaz çinileriyle kaplı her kubbe. Birçok lahitse kubbelerin yanındaki avlularda. Her biri koskocaman devlet adamları burada yatıyor. Timur’un ablası Türkan Aka’nın kızı Şadı Mülk Aka da burada, Hoca Ahmet de.
Dedim ya ulular da burada, uluların anaları, çocukları da. Devlet adamları da burada.
Şah-ı Zinde’de 14 asırdır burada İslam’ın dibdiri kalmasını mayalayanlardan. Onda sonra gelenler de onun izinde yürüyor.
Modern dönemde Sovyetler Birliği’nin bir parçası olan Özbekistan’da şimdi yep yeni bir dönem yaşanıyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in “3’ncü rönesans” olarak tanımladığı bu dönem, ülkeyi hem dünya ile entegre ediyor hem köklü kültürel mirasını yeniden ortaya çıkartıyor.
İşte bu yeni dönemde bile Şah-ı Zinde Özbekistan’ın Semerkand şehrini hala mayalamaya devam ediyor. İslam burada yeniden neşet ediyor.
Gecenin bir vakti O’nun huzurundan ayrılıp da 40 basamaklı merdiveni inerken, içimden şöyle mırıldanıyorum,
“Yunus öldü deyu salâ verirler,
Ölen hayvan imiş, âşıklar ölmez.”
