Bugünkü köşemizi değerli kardeşim, dostum ve aynı Üniversiteden mezun olduğum arkadaşım Necdet Subaşı’ının dört günlük Suriye yazısına ayırdım.
Bu yazı; Ahmet Şara liderliğinde Suriye’de 8 Aralık 2024’de gerçekleşen devrim sonrasındaki iki yıllık hayatın kısa ama etkili bir fotoğrafı.
Bu fotoğrafı da ancak Necdet Subaşı gibi hem sıkı bir gözlemci, hem donanımlı bir akademisyen ve hem de duyarlı bir fotoğrafçı çekebilirdi.
Geçtiğimiz hafta, yaklaşık dört gün süren bir çalışma ziyareti kapsamında Suriye’deydim. Azez’deki Uluslararası Şam Üniversitesi’nden davet almıştım. Öğrencilere üniversiteli olmanın ne demek olduğu, akademisyenlere de “üniversite bize ne sunar?” sorusu etrafında bir sunum yapmam isteniyordu. Daveti kabul ettim. Hazırlıklara başladım. Sonra uçakla Antep’e gittim; oradan beni aldılar ve karayoluyla Suriye’ye geçtik.
Suriye’de olup bitenleri entelektüel duyarlılıkları olan Müslüman bir akademisyen olarak yakından takip ediyorum. 2015’ten sonra yaşananları bütün gerçekliği ve canlılığıyla izledim. Ama bende Suriye’ye dair dikkat daha eskiye dayanıyor. Gençlik çağımızda okuduğumuz yazarların önemli bir bölümünün bu coğrafyadan olması, belki orada olup bitenlere dair merakımı daha da artırdı. İtiraf etmeliyim ki Suriye, benim için hiçbir zaman yalnızca haberlerde karşıma çıkan uzaktaki bir ülke olmadı.
Hama katliamı hâlâ zihinlerde büyük bir acı, büyük bir yara olarak duruyor. İran Devrimi’nin ardından Suriye’de yaşananlar, Suriye-İran ilişkileri, Hafız Esad dönemi… Bunlar kolayca yorumlanabilecek, içinden kestirmeden sonuçlar çıkarılabilecek meseleler değil. Suriye tarihi, buradan birkaç cümleyle açıklanamayacak kadar ağır ve karmaşık bir hafızaya sahip.
Arap Baharı dalgasıyla başlayan sivil kalkışma, ilk aşamada demokrasi, insan hakları ve daha refah içinde yaşama gibi geniş kitlesel talepleri barındırıyordu. Fakat bu hareketlilik çok kısa sürede iç çatışmaya döndü. Suriye gibi ülkeyi sert ve kaba yöntemlerle yöneten bir aile rejiminin karşısında sindirilmiş bir toplum vardı. Devletle toplum arasında biriken gerilim açığa çıktığında, ciddi bölünmeler, gruplaşmalar ve radikal yönelimler ortaya çıktı. Sonra sahaya yeni güçler girdi; dış müdahaleler, uluslararası yönlendirmeler ve bölgesel hesaplar iç içe geçti. 2014’ten itibaren uluslararası müdahaleler daha görünür hâle geldi. Ülke, farklı aktörlerin ve farklı silahlı yapıların eylemleri arasında giderek daha da parçalandı.
Doğrusu o yıllarda olup bitenleri izlerken bazen bir insan olarak hangi şiddetin, hangi şiddetin önünü açtığını takip etmekte zorlanıyordum. Rejim saldırıları, IŞİD’in (DAEŞ) eylemleri, başka silahlı örgütler ve farklı güçlerin sahadaki müdahaleleri… Birinin açtığı yıkım alanına bir başkası yenisini ekliyordu. Suriye’de gerçekten çok hüzünlü, çok dramatik bir gerçekle karşı karşıya kalmıştık.
İnternette dolaşıma giren videoları da hatırlıyorum. Kendilerini İslami olarak tanımlayan örgütlerin karşıt mezhep ya da gruplara uyguladığı dehşeti gösteren görüntüler, uluslararası dünyada Müslümanları şiddet ve barbarlıkla ilişkilendiren algıyı besliyordu. Bunlar korkunç, iğrenç görüntülerdi. Fakat bunların en azından bir kısmının gerçek olduğuna ilişkin tanıklıklar da vardı. İnsan bunu yok sayamıyordu. İşin ucu kaçmıştı. Artık belli ki Suriye giderek kontrol edilmesi ve yönetilmesi çok güç bir noktaya sürükleniyordu.
Bu savaşın sonuçları Türkiye’yi de çok yakından etkiledi. Sınır komşusu olarak milyonlarca insan Türkiye’ye yöneldi. Kilis ve Hatay’daki sınır kapılarında biriken insanları, günlerce bekleyen aileleri, Türkiye’ye geçebilmek için çaba harcayanları unutmak mümkün değil. Kilis’teki Öncüpınar kapısında, Hatay’daki Cilvegözü’nde yaşanan o bekleyişleri çok iyi hatırlıyorum. İnsanlar büyük bir acı, yoksulluk ve belirsizliğin içinden, kendilerine bir kapı açılmasını umuyordu.
Bu göç hareketliliği Türkiye’nin sosyolojisini de etkiledi. Suriyeli göçmenlerin Türkiye’deki varlığının ne anlama geldiği, Türkiye toplumunu ve göç edenlerin kendi sosyolojisini nasıl biçimlendirdiği üzerine sayısız çalışma yapıldı, yorumlar üretildi. Göçü iktidarın desteklediği bir çaba olarak görenler, meseleye daha karşıt bir refleks ve söylemle yaklaştı. Göçü meşru ve vicdani bir çaba olarak değerlendirenlerse İslami referanslar içinden, kardeşlik ve muhacirlik kavramları üzerinden düşündü. Bu nedenle de Suriyelilere kol kanat germeyi ahlaki bir sorumluluk saydı. Bu iki söylem arasındaki tartışma sürerken, savaşın her geçen gün yeni yıkımlar ve trajediler ürettiği gerçeği de bütün ağırlığıyla karşımızdaydı.
Beşşar Esad’ın ülkeyi terk etmesiyle yeni bir dönem başladı. Ahmed eş-Şara başkanlığında bir geçiş yönetimi kuruldu. Yıllarca büyük acılar yaşamış, yaralarını sarmaya çalışan bir ülkede yeni bir düzen kurulabilecek miydi? Bu yeni yönetim nasıl bir gelecek vaat ediyordu? Uluslararası güçlerin desteği, Türkiye’nin rolü, Amerika’nın ve başka aktörlerin bu süreçteki etkisi neydi? Bunların siyasi ve diplomatik boyutlarını bildiğimi iddia edemem. Suriye’ye giderken zihnimi meşgul eden daha kişisel bir soru vardı: Böyle bir ülkede öğrencilere ve akademisyenlere ne söyleyebilirdim?
Antep’e indiğimde beni karşılamaya gelen arkadaşlarım vardı. Sevgili öğrencim Mustafa Günerigök de bu yolculuğun içindeydi. O ve yanındaki arkadaşları karayoluyla gelmişlerdi. Ben Antep Havalimanı’na vardığımda onlar çoktan karşı tarafa geçmişti. Kilis’ten Öncüpınar Sınır Kapısı’na gittik. Karşı taraftaki kapının adı Bab al-Salama. Uzun, beklemeli bir geçişten sonra Suriye’ye girdik.
Karşıya geçtikten sonra dünyanın çok farklı bir noktasına adım attığımı rahatlıkla söyleyebilirim. Şaşkındım. Düzensizlik, kendi hâlne bırakılmış üstünkörü bir sadelik ve bizi neyin beklediğine dair bir belirsizlik vardı. Bunu anlatırken dikkatli olmam gerekiyor. Büyük acılardan çıkmış bir ülkeye kötü, hınçlı, küçümseyici bir oryantalist söylemle yaklaşmanın en azından edepsiz bir şey olduğunu biliyorum. Oradaki yoksulluğu uzaktan seyredilecek bir manzaraya çevirmek istemiyorum. Ama bu hassasiyet, gördüklerim karşısındaki kaygımı yok etmiyor. Bu süreç nasıl aşılacak? Bu ülkede düzeni kim, hangi çabayla yeniden kuracak? Daha iyiye doğru hız kazanabileceğimize dair işaretler var mı?
Suriye’de programımız çerçevesinde göreceğimiz yerler sınırlıydı. Azez’deki Uluslararası Şam Üniversitesi, akademinin hemen hemen bütün alanlarının bulunduğu, samimi ve gayretli insanların oluşturmaya çalıştığı bir özel üniversiteydi. Fakat sonradan fark ettim ki benim zihnimde en ağır sorular kampüsün içinde değil, kampüsün kapısından çıkar çıkmaz başlıyordu. Her gün o kapıdan çıkan öğrenci ya da hocayı ne karşılıyordu? Gündelik hayatları nasıl bir yerde sürüyordu?
Üniversitenin hemen yakınında, sınıra yakın bir çadır yerleşimi vardı. “Çadırkent” deyince insan daha düzenli, sağlam, nitelikli barınaklar düşünebilir. Oysa burada gördüklerim, Türkiye’de kurban bayramına yakın hayvanlar üşümesin diye kurulan çadırları hatırlatıyordu: Ne bulunduysa ondan yapılmış, bir gecelik ya da birkaç günlük bekleyiş için düşünülmüş gibi duran basit yapılar. Binlerce insan bu çadırlarda yaşıyordu. Altyapı yok denecek kadar azdı. Yoksulluk diz boyuydu. Çocuklar, etraflarını kuşatan o berbat tarlalarda oynuyordu.
Bana kalırsa oradaki en ağır görüntülerden biri, hayatın bu şartlarda nasıl devam ettiğiydi. Çocuklar yine çocukluklarını yaşamaya çalışıyor, insanlar günü geçiriyor, yemek bulmaya ve barınmaya uğraşıyordu. Gündelik hayat, çadırların ve bakımsız arazilerin çizdiği sınırlar içinde şekilleniyordu. Uluslararası yardım kuruluşlarının, özellikle Türkiye’den gelen yardım kuruluşlarının katkısı elbette küçümsenemez. İHH başta olmak üzere birçok kuruluşun çalışmaları vardı. Ancak bu yardımlar, bu insanların nasıl bir gelecek kuracağı sorusuna tek başına cevap vermiyordu. Bu yoksulluk ve bu dramatik manzara nasıl ortadan kalkacaktı? Açıkçası hiçbir fikrim yoktu.
Yollar da başka bir hikâyeydi. Bir yandan yaklaşık on beş yıldır el değmemiş gibi duran yollar, diğer yandan güvenlik önlemleri nedeniyle kesilmiş, kasisler ve küçük çukurlarla dolmuş güzergâhlar… Patlamalardan, mayınlardan ve operasyonel müdahalelerden kalan izler yolun üzerinde arzı endam etmeye devam ediyordu. En basit yere arabayla gitmeye çalışırken bile dümdüz ilerleyebileceğiniz birkaç metrelik bir yol bulmak zor olabiliyordu. Bunu anlatmak kolay, içinde ilerlemek başka.
Devlet otoritesinin ve düzenli hizmetlerin görünmediği yerde temizlik ve gündelik yaşam da bizim alışık olduğumuz koşullardan uzaklaşıyordu. Belli bir konfor içinde yaşayanlar için bunlara dayanmak güç. Fakat orada gördüğüm şey, gündelik hayatın kendisi, hatta rutiniydi. Güvenlik sorunlarının ayrıntısına girmek istemiyorum; bunu hem kendi açımdan hem de stratejik açıdan doğru bulmuyorum. Ama sorunların önemli olduğunu söylemeden de geçemem. Pek çok insan açlıkla, yoksullukla ve gelecek korkusuyla imtihan ediliyordu.
Yol boyunca Mustafa ve Yaşar Bey’le çok konuştuk. Yaşar Bey’in olgunluğunu ve entelektüel ilgilerini hayranlıkla gözlemledim. “Burada ne yapılabilir? Üniversitede konuşmayı nasıl temellendirmeli?” diye kendi aramızda tartıştık. İnsan hangi gerçekliğin içine uyanıyorsa, hangi gerçekliğin parçası oluyorsa soruları da o gerçeklik içinde şekilleniyor. Bir gün önce Antep’te, iki gün önce Ankara’da ya da dört gün önce İstanbul’da zihnimizi meşgul eden soruların hiçbirini olduğu gibi buraya taşıyamıyorduk. Fiilen başka, çok sert ve çok yeni bir dünyaya girmiştik. Rayından çıkmış pek çok şey vardı.
Karşıya geçtikten sonra ilk yaptığımız iş Halep’e gitmek oldu. Halep’e dair bende çocukluktan kalma bir düş vardı. Sezai Karakoç’un yazdıklarını okuyanlar Halep’in, Şam’ın, Saraybosna’nın ve Endülüs’ün hayatımızdaki kurucu yerini asla unutmaz. Halep’in başka bir ülkenin sınırları içinde olduğunu bilirdim; ama zihnimde hep kendi coğrafyamızın parçasıydı. Bağdat’ı, Şam’ı, Halep’i kendi zihin dünyamdaki müstahkem coğrafyanın dışında görmedim. Semerkant’ı, Maveraünnehir’in şehirlerini, Saraybosna’yı, Üsküp’ü de oraya ekledim. Onlarsız bir Anadolu, onlarsız bir Türkiye tasavvurum hiç mi hiç olmadı. Sonradan buna “gönül coğrafyası” dediler. Biraz afilli bir kelime belki, ama benim de hoşuma gitti.
Halep’i merak ediyordum. Nasıl bir yer görecektik? Şehre yaklaşırken zihninizde bir imge kuruyorsunuz; oraya vardığınızda yıkılan her şeyi de o imgeye katmaya çalışıyorsunuz. Bir bedestende ya da arastada yürürken, “Burası eskiden nasıldı?” diye soruyorsunuz. Yıkılanları zihninizde toparlamaya, kalanlardan bir şehir kurmaya uğraşıyorsunuz. Ben bu kadar iç içe geçmiş, bu kadar labirent gibi bir çarşı görmemiştim. Hanları, camileri, sokakları fevkalade güzeldi. Fakat her güzelliğin yanında yıkımın ağır ve tozlu izleri vardı.
Halep’e giderken Azez, Deyr Cemal, Kafr Cenne, Tel Rıfat ve Hureytan gibi yerlerden geçtik. Yol boyunca dökülmüş, acımasızca yıkılmış kasabalar gördük. Sınırdan girip bu güzergâhta ilerlediğiniz andan itibaren, karşınıza çıkan manzara size buraların nasıl da pervasızca nasıl cehenneme çevrildiğini anlatıyor. “Görsel şölen” demek istemiyorum; şölen çok tatlı, çok olumlu bir kelime. Burada gördüğüm şey bir şölen değil, yıkımın bas bas bağıran görüntüsüydü.
Yol boyunca sanki tek bir cümle tekrar ediliyordu: “Sizi mahvettik. Sizi yok ettik. Sizi darmadağın ettik. Sizi haritadan sildik. Bundan sonra toparlanacak hâliniz yok.” Bu cümleleri yazarken bile içim sıkılıyor. Çünkü yıkılan yalnızca binalar değildi. Büyük binalar, gösterişli malikâneler, tarihi bugüne taşıyan yapılar. İslam’a, Osmanlı’ya işaret eden hemen her eser kesinlikle vurulmuş, darmadağın edilmişti. Varil bombalarının nasıl bir saldırı aracı olduğunu, ne kadar lanet bir şey olduğunu ben ancak burada görebilecektim.
Bu güzergâhta kaç kişinin hayatını kaybettiğini saymak mümkün değil. Saldırılarda ölenler, göç yollarında ölenler, hayatını kaybeden yakınlarını geride bırakıp başka ülkelere -Türkiye’ye, Ürdün’e, Amman’a- kendi atmaya, ulaşmaya çalışanlar… Yol üzerinde ilerlerken bütün bunları yeniden hatırlıyorsunuz. Ölümün sayısını tutmadan, sadece gördüğünüz binalara bakarak bile insanların başına gelenleri düşünüyorsunuz.
Halep Ulu Camii’ni gezdik. Halk arasında Zekeriya Camii olarak da biliniyor; Hz. Zekeriyya’nın makamının ya da kabrinin orada olduğuna dair güçlü bir inanç var. Büyük avlusuna ayakkabılarımızı çıkararak girdik. Yerler hep mermerdi. Neredeyse Halep’in bütün çocukları orada koşturuyor, oynuyor, eğleniyordu. İnsan bu sahneye bakınca mutlu oluyor. Bu kadar bombalanmış, bu kadar ağır bir yıkımdan geçmiş bir şehirde çocukların cami avlusunda koştuğunu görmek insana iyi geliyor. Halep’te insanların namaza, ibadete ve camiye ne kadar yakın olduklarını, caminin hayatlarında ne kadar önemli bir merkez oluşturduğunu da yakından gözlemledim.
Halep Kalesi de oradaydı. Ona şöyle bir bakmak, biraz seyretmek bile güzeldi. Şehrin çarşıları, hanları, camileri ve sokakları tarih boyunca biriktirdiği hikâyeleri taşıyordu; ama ben bu kez tarihinden çok, önümde duran manzarayı anlatmak istiyorum. Gördüğüm büyük bir yıkım ve toz toprağın içinde kalmış bir şehirdi. “Kir” anlamında söylemiyorum; molozun, tozun, toprağın yarattığı ağırlıktan söz ediyorum. Şehirde hiçbir şey bu yıkımın dışında kalmamış gibiydi.
Halep’ten sonra üniversitedeki programın ağırlığı yeniden zihnimin merkezine oturacaktı. Öğrencilerle konuşurken karşımdakilerin savaşın içinden çıkmış insanlar olduğunu biliyordum. Ölümü görmüş, yakınlarını kaybetmiş, parçalanmış cesetlerin arasında kalmış; ölümle doğal olmayan bir hız ve yoğunluk içinde karşılaşmışlardı. Böyle bir salonda üniversite kavramı üzerine konuşmak insana tuhaf geliyor. “Ne diyorsun hacı?” derler ya… Tam olarak öyle bir duygu.
Üniversitenin rektörü Dr. Rasim İbesh (İbiş) ile tanıştık. Son derece kibar, nazik bir insan; kendisi Suriyeli ve yanlış anlamadıysam Kilis’te yaşıyor. Benim sunumun moderatörlüğünü kendileri üstlendi.
Salonda yaklaşık 150-200 öğrenci vardı. Üniversitenin toplamında 8000 civarında öğrenci olduğunu öğrendim. Yüzlerinde kasveti, acıyı, tanıklığı ve dehşeti net bir şekilde gördüm. Fakat bütün bunların arasında, buradan çıkıp bir yere varmanın, yeniden umut edebilmenin nasıl mümkün olacağına dair güçlü bir özlem de vardı. Ben Ankara’dan gelmiş, kendi hayatına dönecek biri olarak onlara ne anlatmaya hakkım var diye düşündüm. Açıkçası kendi adıma utandım.
İslam’ın tercümanlığıyla konuşmak da başlı başına bir deneyimdi. Ben konuşuyordum, İslam Arapçaya çeviriyor, sonra ben tekrar söz alıyordum. Tercümanım ne kadar başarılı olsa da düşüncenin ritmini korumak kolay değil. Zihin yoruluyor. İslam’ın dil hâkimiyeti çok iyiydi; ama onunla ilgili bende kalan asıl şey, pırıl pırıl bir insan oluşuydu. Gazzeliydi, Türkiye’de doktora yapıyordu. O yıkılmış şehirlerin arasında bana Gazze’yi hatırlatan sözleri de insanın oradaki yıkımı hangi ölçekte düşünmesi gerektiğine dair çok ağır bir işaretti.
Öğrencilere üniversitenin bize ne katabileceğini anlatırken, üniversiteyi yalnızca bir meslek kazanma ve diploma alma yeri olarak görmemeye çalıştım. Üniversite insana yeni sorular kazandırır. Hafızasını yeniden gözden geçirmesine, geçmişte olup biteni farklı açılardan düşünmesine imkân verir. Eleştiri ve sorgulama, üniversitenin vazgeçilmez parçalarıdır. İnsan, belli kliklerin ya da kapalı düşünce çevrelerinin içine boşu boşuna saplanmamalı; kendi düşüncesini sorgulayabilmeli, dahası başkasının sözünü de duyabilmeli. Bütün bunlardan, yaşanmış hafızadan bir dinamizm üretmek mümkün olmalı.
Çocuklar farklı bölümlerde okuyordu: bilişim, mühendislik, ziraat ve başka alanlar. Sonradan son derece başarılı olduklarını, Türkiye’ye yüksek lisans ve doktora için gelen öğrenciler hakkında pek çok olumlu değerlendirme olduğunu öğrendim. Üniversite birkaç yıldır mezun veriyordu. Mezunların bir kısmı yeni yönetimde görev almış, stratejik konumlarda çalışmaya başlamıştı. Anlaşılan üniversitenin kamusal itibarı oldukça yüksekti. Buna sevinmemek mümkün değil. Fakat şunu da düşünüyordum: Bu gençler yeni Suriye’nin olası gerçekliği içinde nerede duracaklardı? Mesleklerini iyi bilmeleri elbette önemli. Ama yön vermek, ülkenin yarınına ilişkin söz söylemek için entelektüel bir uyanıklığa, duyarlılığa ve düşünsel sermayeye de ihtiyaç vardı. Uluslararası hegemonik güçler karşısında kendi duruşunu geliştirmek, okuma kültürünü güçlendirmek, öğrenmeyi sürdürmek de bu eğitimin parçası olmalıydı. Öğrencileri daha çok beslemeye, onlara yeni kapılar açmaya ihtiyaç vardı.
Kısa bir molada Mustafa, “Hocam, gidip biraz kestirelim,” dedi. O kadar yorgundum ki ayakta durmakta zorlanıyordum. Bir odada beş dakika mı, on dakika mı uyuduk bilmiyorum. Mustafa’yla bu yolculukta aynı yerde konaklamış, bir öğrencim olarak onu ilk kez bu kadar yakından tanıma fırsatı bulmuştum. Bu vesileyle onunla daha yakın bir yolculuk paylaşmış olmaktan olağanüstü mutlu olmuştum.
Sonraki oturumda üniversitede o gün bulunan yaklaşık otuz-otuz beş akademisyenle bir araya geldik. Kadın ve erkek hocalar bir aradaydı. Bu kez onlara, “Siz burada ne yapıyorsunuz, ne görüyorsunuz? İçinde yaşadığınız sosyolojik gerçeklik, sizi kuşatan kargaşa içinde üniversite fikrini nasıl kuruyorsunuz?” diye sordum. Onlar da yaşadıkları sıkıntıları ve gerilimleri, öğrencilerinden duydukları memnuniyeti anlattılar. Öğrencilerinin her şeye rağmen kaliteli ve pırıl pırıl insanlar olduğunu son derece nazik ve sıcak ifadelerle paylaştılar.
Biz de sürekli zorluklardan ve trajedilerden söz edip kendimizi yormak yerine buradan nasıl çıkış yapabileceğimizi konuştuk. Bu gençleri üniversite fikri içinde nasıl besleyebiliriz? Üniversite, bütün bu yıkımın ve belirsizliğin içinde bize nasıl bir düşünme alanı açabilir? Mesleki eğitimin yanında okuma kültürünü, eleştirel düşünceyi ve entelektüel duyarlılığı nasıl güçlendirebiliriz? Konuşmalar ve sorular benim için oldukça değerliydi. Bu çocukların ve hocaların yaşadığı gerçeği uzaktan tarif etmek pek de mümkün değildi ama onlarla birlikte o gerçekliğin içinden sorular kurabilmek bir hayli önemliydi.
TİKA’nın Türkiye adına yaptığı işleri Halep’te ve başka yerleşim alanlarında da gördüm. Onarılmış bir caminin, medresenin ya da konutun önünde, oraya verilen emeğe dair bir işaretle karşılaşmak insana gurur veriyor. İHH’nın, Kızılay’ın ve Türkiye’deki irili ufaklı hayır kuruluşlarının Suriye için seferber olduğunu da gördüm. Yine de zihnimden şu soru çıkmadı. Bu şehir kaç on yılda ayağa kalkabilir? Kaç on yılda toparlanabilir? Birkaç yapının onarılması elbette değerli, fakat şehrin bütün yıkımını düşündüğünüzde, işin ne kadar uzun süreceğini kestiremiyorsunuz.
Yeni yönetimin geleceğini, nasıl bir düzen kuracağını, hangi ilişkiler ve hangi anlaşmalar içinde biçimleneceğini de düşündüm. Bu yeni düzen Türkiye’ye ne vaat ediyordu? Dünya ve Müslümanlar için ne anlama gelecekti? En önemlisi, Suriye’nin gariban, mazlum, acı çekmiş, temiz insanlarını nasıl bir gelecek bekliyordu? Gördüklerimden yola çıkarak kendimi ya da başkasını rahatlatacak bir cevap bulmakta ne yazık ki bir hayli zorlandım.
Dördüncü gün Kilis’te Mustafa Hoca’dan ayrıldık. Ben tek başıma uçakla Ankara’ya döndüm; o ise arkadaşlarıyla birlikte karayoluyla yoluna devam etti. Dönüş yolunda da bu meseleleri konuştuk. Kilis İlahiyat’ta dekan beye ilk gözlemlerimizi aktarırken zihnimizde yine aşağı yukarı aynı şeyler vardı. Kendi konfor alanıma döndüğümde, gündelik hayatım içinde yeniden konuşmaya ve yazmaya başladığımda, orada bıraktığım insanları nasıl unutacaktım? Onları kendi acılarıyla orada bırakmış olmanın ağırlığıyla nasıl yaşayacaktım?
Suriye’den büyük bir hüzünle ayrıldım. Bu yazıda anlattıklarım tabii ki orada gördüklerimin tamamı değil. Zaten birkaç günün ve birkaç sayfanın bunları tüketmesi de mümkün görünmüyor. Ama orada gördüğüm çocukların heyecanını, öğrencilerin sorularını, hocaların gayretini de unutamıyorum. Hayatın akışına ve bize yeni kapılar açabileceğine dair inancım hâlâ güçlü. Bunun için duaya, emeğe, gayrete ve kafa yormaya ihtiyacımız var.
Elbette oradaki insanların bugünkü derdi üniversitede soru sormak değil. Güvenlik, ekmek, barınak, iş ve şehirlerini yeniden kurabilmek. Üniversite bunların yerini tutamaz. Ama gençlerin yarın ülkelerini ayağa kaldırırken ihtiyaç duyacakları bilgiye, mesleğe ve düşünce gücüne kavuşmalarına pekala katkı sunabilir. Benim orada anlatmaya çalıştığım da buydu.
Üniversite bu çabanın yalnızca bir parçası; ama belki de en kıymetli parçalarından biri. Çünkü yıkıntıların ortasında bile yeni sorular soran, hafızasını yeniden düşünen ve geleceği kurmaya çalışan insanlar varsa, hayatın yeni kapılar açacağına dair inancımızı koruyabiliriz.
Şimdi duaya, emeğe, gayrete ve kafa yormaya her zamankinden çok ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum. Selamet Kapısı’ndan geçip gittiğimiz o ülkenin gerçekten selamete ermesi, biraz da bizim onu asla unutmamamıza bağlı.
fermankaracam@gmail.com
www.fermankaracam.com
